حضرت حجة بن الحسن صلوات الله عليه را داشته است . براى اطلاع از متن اين نامه‌ها مىتوان به كتاب نهج العلوم يحيى بن بطريق و احتجاج احمد بن على طبرسى مراجعه كرد و به گفتهء ابن شهر آشوب لقب مفيد هم از سوى همان حضرت به شيخ عنايت شده است ، هر چند در اين باره گفتارهاى ديگرى هم آمده است . « 1 » استادان بزرگ و مشهور شيخ مفيد در علوم نقلى ، شيخ صدوق ( در گذشته به سال 381 ه ق ) و جعفر بن محمد قمى ، معروف به ابن قولويه ( در گذشته به سال 368 ه ق ) بودند و در علوم عقلى از على بن عيسى رمانى و شيخ صدوق بهرهء فراوان برده و گاه در درس عبد الجبار معتزلى هم حاضر مىشده است . در شعر و ادب هم از ابو عبد الله مرزبانى استفاده كرده است . شاگردان مشهور شيخ كه همگى از استوانه‌هاى علمى قرن پنجم هجرى هستند ، عبارتند از : سيد رضى ، سيد مرتضى ، شيخ طوسى ، ابو العباس نجاشى ، سلار ، ابو يعلى جعفرى و گروه بسيارى ديگر كه بر شمردن آنان سخن را به درازا مىكشاند . « 2 » قبل از شرح آثار علمى شيخ مفيد ، مناسب است به ارزش اجتماعى او اشاره شود ؛ نيمهء دوم قرن چهارم هجرى دورهء چيرگى آل بويه بر عراق و بغداد بود و با توجه به ضعف و سستى دستگاه خلافت عباسى ، در كار شيعه گشايش بيشترى پيدا شد . پس از مرگ ابن قولويه توجه عموم شيعه به شيخ مفيد معطوف شد و چون شيخ صدوق هم به ايران آمد ، اين توجه افزون شد و پس از مرگ شيخ صدوق رضوان الله عليه ( 381 ه ق ) زعامت و رياست عامهء شيعه به مفيد رسيد و تا هنگام مرگ ، اين رياست به مدت 32 سال مخصوص او بود . از سوى ديگر ورزيدگى و كارآيى شيخ مفيد در مسائل كلامى و جدل و مناظرهء منطبق با موازين علمى با ديگران

--> ( 1 ) رجوع كنيد به طبرسى ، احتجاج ، چاپ نجف ؛ ج 2 ، ص 325 - 318 و شيخ يوسف بحرانى ، لؤلؤة البحرين ، چاپ نجف ، 1380 ه ق ؛ ص 113 . كتاب نهج العلوم ابن بطريق در دست نيست . ( 2 ) براى اطلاع از مشايخ و اساتيد و شاگردان شيخ مفيد رجوع كنيد به شيخ طوسى ، تهذيب الاحكام ، چاپ نجف ؛ ج 1 ، مقدمهء استاد سيد حسن خرسان و بحار الانوار ، چاپ جديد ؛ ج 1 ، مقدمهء استاد فقيد مرحوم حاج شيخ عبد الرحيم ربانى شيرازى ، ص 74 و اعيان الشيعة ، چاپ بيروت ، 1403 ه ق ؛ ج 9 ، ص 421 .